Beit Warszawa   
Parashat Noah
6 of Cheshvan, 5770 October 23-24, 2009

This week we study Parashat Noah (Genesis 6:9 -11:32). The first thing we notice is that Noah is named "ease, relief." That is an incredible irony! The French medieval rabbi, Rashi (Rabbi Shlomo Yitzhaki) interprets the name y'nchamenu as meaning, yani'ach mimenu – "he will bring us ease," rather than "he will comfort us." What is that "ease"? The Jewish midrashic  tradition suggested that Noah's contribution to "ease" was his family's invention of the farming tool: the plough. The "ease" that Noah supposedly brings is a technical advance. Indeed, there is great comforts in our technical advances but is there comfort?
In many other cases in the Torah, the name and its explanation prove to foretell the direction of life accurately but not in Noah's case.
Instead of "ease" or "relief" Noah's life is marked by the apocalypse. Through   contemplating deep loss and anguish we recognize Noah as the troubled survivor. He saw the whole world destroyed and he alone – with his family survived! His refuge is in a postdiluvian encounter with intoxication. Who can blame him?
 In my generation, the Yiddish expression, Der mensch tracht, und Gott lacht (Man plans, God laughs or Humans propose and God disposes) was often on the lips of our (survivor) parents. This was an expression of resignation and despair on their part. A parallel despair is expressed by God in the Torah.
The Torah describes God's inner world:
God saw how great was the human's evil on earth and how every thought devised in his/her heart was sheer evil all day long. And God regretted that making the human on earth, and God was "saddened" to God's heart. (Genesis 6:5-8)
From a theological perspective this version of God is quite astonishing. God is depicted as changing his mind about humans. The idea of omnipotence and omniscience gives way as the joy of creation is lost. Our midrash in last week's "creation narrative"  we recall God "created worlds and destroyed them – God said, This one pleases Me – those others did not please Me." In this context perhaps the world from Adam to Noah is just another attempt. That "Creation" was a lab experiment that did not succeed. The slide to tohu va-vohu - primal chaos - is just God trying to get it right. But here God's sadness seems most surprising. But why?  After all, God should know that many experiments fail.
The secret of God's sadness is revealed only after the disaster. In a sense the world of survivor – our parents and grandparents – is only now becoming clear to us.
God achieves a reconciliation with Noah's post-flood world by accepting that frailty of the human kind. God contracts and accepts human frailty. The idea of God's "contraction" is called in the Jewish mystical tradition: zimzum. After the flood God promises never again to bring such disaster. God accepts that human freedom can only develop if God accepts the consequences. Aviva Gottlieb Zornberg suggest that: "God renounces playing God!"
Noah and his family receive a renewed commitment on which they re-build their lives. They become more aware of their responsibility to protect the image of God in themselves. (They are given the commandment against murder.) Eventually they over throw their fixation on death. In Mishnah Avot we read:
Beloved is the human being, since he/she was created in God's image. Extraordinary is this love when it is made known to him that he/she was created in God's image, as it is said: "In the image of God did God make the human." (Genesis 9:6) 
Noah witnessed the destruction of the creation but is conscious that he was created in the image of God. Paradoxically, Noah knows – as we learn – that in facing loss we become aware of the "extraordinary love" that emerges as comfort to us.

*********************************

Beit Warszawa         
Parsza Noah
6 Cheszvan, 5770 23-24 października 2009
 
W tym czytamy Parszę Noe (Księga Rodzaju 6:9 -11:32). Pierwszą rzeczą, jaka zwraca naszą uwagę, jest fakt, że Noe znaczy „ulga, ukojenie”. Cóż za ironia! Raszi (Rabin Szlomo Yichaki), francuski średniowieczny rabin, interpretuje to imię, jako y'nchamen, oznaczające, yani'ach mimenu – "przyniesie nam ukojenie," a nie "pocieszy nas." Czym jest owo ukojenie? Żydowska tradycja midraszy sugeruje, że Noah przyniósł “ulgę” poprzez wynalezienie, przez jego rodzinę, narzędzia rolniczego: pługu. W tym kontekście ulga, jaką Noe przynosi, to postęp techniczny. Czy jednak o to tutaj chodzi?
W wielu przypadkach, w Torze, imię i jego znaczenie, zapowiadają kierunek czyjegoś życia. Nie dzieje się tak w przypadku Noego
Zamiast “ukojenia” i “ulgi”, życie Noego naznaczone jest apokalipsą., poznajemy Noego poprzez przeżycie straty i udręki, jako umartwionego ocaleńca. Widział jak cały świat ulega zagładzie i on jedyny, wraz z rodziną, przeżył! Po potopie uciekł w uzależnienie. Któż może go za to winić?
W moim pokoleniu często słyszano powiedzenie jidysz, wypowiadane przez rodziców, którzy przeżyli Holokaust: Der mensch tracht, und Gott lacht (Człowiek planuje, Bóg się śmieje, lub człowiek proponuje, Bóg decyduje). Wyraża ono rezygnację i rozpacz. Porównywalna rozpacz jest wyrażana przez Boga w Torze.
Tora tak opisuje Boskie odczucia:
Kiedy zaś Pan widział, że wielka jest niegodziwość ludzi na ziemi i że usposobienie ich wciąż jest złe, żałował, że stworzył ludzi na ziemi, i zasmucił się. Wreszcie Pan rzekł: 'Zgładzę ludzi, których stworzyłem, z powierzchni ziemi: ludzi, bydło, zwierzęta pełzające i ptaki powietrzne, bo żal mi, że ich stworzyłem. (Księga Rodzaju 6:5-8)
Z perspektywy teologicznej, taki obraz Boga jest bardzo zaskakujący. Pokazuje on, że On zmienia zdanie co do stworzenia człowieka. Idea omnipotencji i wszechwiedzy znika, wraz z utratą radości ze stworzenia. W ostatnich tygodniach “opowieści o stworzeniu” pamiętamy Boga, który “tworzył i niszczył światy – Bóg powiedział, ten świat Mnie cieszy – inne nie cieszyły Mnie.” W tym kontekście, świat od Adama do Noego jest po prostu kolejną próbą, laboratoryjnym eksperymentem, który się nie udał. Powrotem do tohu va-vohu – pierwotnego chaosu – Bóg próbuje naprawić swoje dzieło. Dlatego smutek Boga jest tak zaskakujący. Dlaczego smutek? Przecież Bóg powinien wiedzieć, że wiele eksperymentów nie udaje się.
Sekret Boskiego smutku jest nam wyjaśniany dopiero po tragedii. Tak jak świat, tych, którzy przeżyli – naszych rodziców i dziadków – dopiero teraz staje się dla nas zrozumiały.
Bóg godzi się z po powodziowym światem Noego, poprzez akceptację frailty ludzkości, którą przyjmuje i akceptuje. Idea Boskiej "wycofania się, skurczenia" nazywana jest w żydowskiej tradycji: zimzum. Po powodzi Bóg obiecuje, że nigdy więcej, nie sprowadzi na świat takiej zagłady. Bóg zgadza się, że ludzka wolność może rozwijać się tylko, w przypadku, gdy Bóg zaakceptuje jej konsekwencje. Aviva Gottlieb Zornberg sugeruje, że: "Bóg wyrzeka się zabawy w Boga!"
Noe i jego rodzina otrzymali odnowione przyrzeczenie, na którym odbudowali swoje życie. Stali się bardziej świadomi swojej odpowiedzialności, aby chronić swój wewnętrzny obraz Boga. (Otrzymują przykazanie o zakazie morderstwa.) W końcu pokonują swoją obsesję na temat śmierci. W Mishnie Avot czytamy:
Umiłowany jest człowiek, albowiem on/ona stworzeni zostali na obraz i podobieństwo Boga. Wyjątkowa jest ta miłość, albowiem wie człowiek, że on/ona, zostali stworzeni na obraz i podobieństwo Boga, jak powiedziano: „Na podobieństwo Swoje, stworzył Bóg człowieka.” (Genesis 9:6) 
Noe był świadkiem zniszczenia Stworzenia, ale świadomym faktu, że powstał na podobieństwo Boga. Paradoksalnie Noe wie, jak czytamy, że doświadczając straty, stajemy się świadomi „wyjątkowej miłości”, jaka pojawia się aby nas ukoić. 
Specjalne podziękowania dla Avivy Gottlieb Zornberg i jej wspaniałej i eleganckiej książki Głęboki Pomruk: Refleksje nad Biblijną Nieświadomością.
--
Rabbi Haim Dov Beliak
 
Special thanks and acknowledgement to Avivah Gottlieb Zornberg and her marvelously learned and elegant book The Murmuring Deep: Reflections on the Biblical Unconscious.