Beit Warszawa   
Parashat Lech Lecha
13th of Cheshvan, 5770 October 30 - 31, 2009
An often overlooked segment of this week's Torah portion is the struggle between two women, Hagar and Sarah.  Our exploration will focus on hearing the voices of these two women and also on the other two actors God (YHVH) and Abraham.
Tradition has tended to focus on Abraham but perhaps we need to ask about these two women. Sarah is married to Abraham. Together they journey to the Promised Land but famine soon forces them to go to Egypt. While in Egypt, Sarah's beauty attracts attention and she is taken to Pharoah's palace.  When Pharaoh discovers the truth that Sarah is not Abraham's sister but his wife he sends Abraham away. It must be assumed that Hagar is among the people that join Abraham and Sarah's retinue at this time. One Midrash, suggests that Hagar is a daughter of Pharaoh and perhaps of royal status.
We do not hear from Sarah (or Hagar) until the two women are moving toward a collision. Sarah finally speaks in Genesis Chapter 16:2 when say: "Look, the YHVH has kept me from giving birth. Please go into my maid servant and perhaps I will have a child through her." Abraham listens to Sarah.
Abraham doesn't protest and in fact, he seems eager to finally have a child after ten years of promised-filled living in Canaan. The Promised Land, the Blessings, means little if there is no one who will inherit the blessing and the land. We wonder what Sarah was feeling in the first place, but more poignantly when she left the couple and walked back to her quarters alone. Sarah's moment of heartfelt unselfishness is later filled with anguish.
At this moment, we hear for the second time Sarah's voice, again to her husband: "The wrong done me is your fault. I myself put my maid servant in your bosom; now that she is pregnant, I am lowered in her esteem." (16:5)   
When Hagar conceives she thinks less of her mistress, Sarah. Later we have Hagar's words but first, only Abraham's actions. Did he think this was God's plan for providing an heir? What about the actions of Hagar who flees into the desert?
Hagar merits being the first women in the Bible to receive a direct divine communication (Genesis 16:7). The angel of the YHVH tells Hagar to submit to the harsh treatment of her mistress since a Divine blessing will be issued to Hagar (16:10-12) "I will greatly increase your offspring, and they shall be too many to count. The angel of the YHVH said to her further, Behold you are with child and shall bear a son; you shall call him Ishmael, for YHVH has paid heed to your suffering."
Hagar's words reflect a personal spiritual awakening, a key insight. But it is not just personal, since her experience of God also foreshadows the central moral experience of the entire Torah: God's concern for the downtrodden.
After the blessing Hagar, the Egyptian, describes her experience of God: You are El-roi." Hagar named her experience of God as "God of seeing" or alternatively, "God who sees me." It is in the Hagar's life that we are taught what God will enact for the entire Jewish people!  God's expression of concern for the afflicted will shape God's standing throughout history. Simply and perhaps, too baldly put: God is not on the side of rich or powerful -- in this instance, that is Abraham and Sarah – but on the side of the exploited. Needless to say, Sarah and Abraham are not given "diplomatic immunity" by their status as founders of Judaism. Their spiritual and human transformations are yet to happen. They are flawed individuals in a flawed marriage. The Bible read without its later "saintly" patina does not cover over Sarah's abuse, Abraham disloyalty, and their many flaws.

 Thanks to Charlotte Gordon's The Woman Who Named God: Abraham's Dilemma and the Birth of the Three Faith; Rabbi David Lieber's Etz Hayim: Torah and Commentary; Adele Reinhartz and Miriam-Simma Walfish's "Conflict and Coexistence in Jewish Interpretation" in Hagar, Sarah, and Their Children edited by Phyllis Trible and Letty M. Russell; What's Bothering Rashi? A Guide to In-Depth Analysis of his Torah Commentary by Avigdor Bonchek; The Murmuring Deep: Reflections on the Biblical Unconscious by Avivah Gottlieb Zornberg; and Our Fahers' Wells by Peter Pitzelle.

***************************************

Beit Warszawa              

Parsza Lech Lecha

13 Cheszvan, 5770; 30 – 31 października, 2009

We fragmencie Tory, który czytamy w tym tygodniu, często pomija się motyw konfliktu pomiędzy dwoma kobietami, Hagar i Sarą. Podczas naszego studiowania, wsłuchamy się w ich głosy, a także przyjrzymy się dwóm pozostałym postaciom tej historii, Bogu(YHVH) i Abrahamowi.

Tradycyjnie, skupiamy się na Abrahamie, ale warto zastanowić się nad postaciami kobiet. Sara jest żoną Abrahama. Wspólnie podróżują do Ziemi Obiecanej, lecz głód zmusza ich do osiedlenia się w Egipcie. Uroda Sary przyciąga uwagę i zostaje ona zabrana do pałacu Faraona. Gdy ten odkrywa prawdę, że Sara nie jest siostrą, lecz żoną Abrahama, odsyła ich. Należy założyć, że Hagar jest w orszaku, który towarzyszy Abrahamowi i Sarze. Jeden, z Midraszy sugeruje, że Hagar jest córką Faraona, z królewskim pochodzeniem.

Nie mówi się nic o Sarze (ani o Hagar) do momentu, gdy dwie kobiety wchodzą w konflikt. Sara przemawia w końcu, w Księdze Rodzaju, w rozdziale 16:2, kiedy mówi: „Rzekła, więc Sara do Abrahama:, „Ponieważ Pan zamknął mi łono, abym nie rodziła, zbliż się do mojej niewolnicy; może z niej będę miała dzieci". Abraham usłuchał rady Sary.”

Abraham nie sprzeciwia się, wydaje się niecierpliwie czekać na potomka, po latach życia w Kanaanie, wypełnionych obietnicami. Ziemia Obiecana, Błogosławieństwo, nie znaczą zbyt wiele, jeżeli nie będzie nikogo, kto mógłby je odziedziczyć. Zastanawiamy się, co w tym momencie czuje Sara, ale bardziej jeszcze wzruszający jest moment, kiedy zostawia parę i sama odchodzi do swoich pokoi. Chwila, gdy z głębi serca Sara wydobywa tyle altruizmu, wypełnia się później udręką.

Wtedy po raz drugi słyszymy głos Sary, która mówi do swojego męża: "Przez ciebie doznaję zniewagi; ja sama dałam ci moją niewolnicę za żonę, ona zaś czując się brzemienną, lekceważy mnie.” (16:5)

Kiedy Hagar poczęła, zaczęła ignorować swoją panią. Później usłyszymy jej głos, ale najpierw czytamy tylko o czynach Abrahama. Czy myślał on, że taki był plan Boży, aby zapewnić mu dziedzica? Co natomiast z czynem Hagar, która ucieka na pustynię?

Hagar jest pierwszą kobietą w Torze, która bezpośrednio komunikuje się z boskością (Księga Rodzaju 16:7). Anioł YHVH mówi Hagar, aby poddała się surowemu traktowaniu swojej pani, albowiem dane jej będzie Boskie błogosławieństwo (16:10-12): „Po czym Anioł Pański oznajmił: "Rozmnożę twoje potomstwo tak bardzo, że nie będzie można go policzyć". I mówił: "Jesteś brzemienna i urodzisz syna, któremu dasz imię Iszmael, bo słyszał Pan, gdy byłaś upokorzona.”

Odpowiedź Hagar odzwierciedla osobiste i duchowe przebudzenie, jest pełna zrozumienia. Ale nie jest to tylko wyrażanie osobistego przeżycia, skoro jej odczuwanie Boga, zwiastuje główne doświadczenie moralne w całej Torze: Boską troskę o uciskanych.

Po otrzymaniu błogosławieństwa, Hagar, Egipcjanka, opisuje swoje pojmowanie Boga: "Tyś Bóg widzialny" (El-roi)." Opisała Boga, jako “Boga widzących” lub “Boga, który mnie widzi.” To w życiu Hagar widzimy, co Bóg ostanowił o narodzie żydowskim! Boska troska o cierpiących, ukształtuje Jego postawę w całej historii. Mówiąc prosto i bez ogródek: Bóg nie stoi po stronie bogatych i potężnych, w tym wypadku, są nimi Abraham i Sara, ale po stronie wykorzystywanych. Oczywistym jest, że Abraham i Sara nie mają „immunitetu dyplomatycznego” w związku ze swoim statusem założycieli Judaizmu. Ich duchowa i ludzka przemiana jeszcze się nie dokonała. Mają wady, podobnie jak ich małżeństwo. Nie pokrywa ich jeszcze „święta” patyna, kiedy Sara wykorzystuje nielojalność Abrahama.  

Podziękowania dla Charlotte’y Gordon, autorki Kobieta, która nazwała Boga: Dylemat Abrahama i Narodziny Trzeciej Wiary; Rabina Davida Libera, autora Etz Hayim: Torah i Komentarze; Adele Reinhartz i Miriam-Simma Walfish, autorek "Konflikt i Koegzystencja w Żydowskiej Interpretacji" w Hagar, Sarze, i Ich Dzieciach, pod redakcją Phyllis Trible i Letty M. Russell; Co trapi Rasziego? Przewodnik do głębokiej analizy jego komentarzy do Tory, napisanej przez Avigdora Boncheka; Głęboki Pomruk: Refleksje nad Biblijną Nieświadomością, książki Avivy Gottlieb Zornberg; i Studni Naszych Ojców, Petera Pitzelle’a.